Just another free Blogger theme

Website ini memuat Tulisan, Refleksi, Katekese, dan Renungan dari Katekis Ingatan Sihura. Website ini kemudian merupakan bagian dari memaksimalkan media yang ada menjadi sarana pewartaan. Semoga bermanfaat. Ya'ahowu!
Tampilkan postingan dengan label Sakramen. Tampilkan semua postingan
Tampilkan postingan dengan label Sakramen. Tampilkan semua postingan

18/06/2022

Hadia mbörö wa lö tedozigö ita agu ba ginötö so perayaan ekaristi ma na ginötö labagi komuni ira Amada Pastor? Fanofu andre no sambua fanofu sasese lasofu ira umat ba ginötö so katekese moroi khö ndra Amada Katekis ma zui khö ndra Amada Pastor. Iregenia, moroi ba wanofu andre asese so risarisa ba gotalua umat wanguma’ö: “He lö irugido roti, asala irugido agu!”


Na tahaogö ta’angeraigö, tenga lö omasi ndra Amada Pastor ba wombagi agu andrö. Ba wa’alio tola tafaigi wa agu ni’ohe ndra Amada Pastor ba stasi, no önaöna. Hana wa latönaigö wolohe agu, börö me lö ba danöda sinanö agu, ba hiza moroi ba danö saröu la’öli. Hewa’ae simanö, hadia da’ö mbörönia? Tatu tenga ha da’ö!

Siföföna sibai moguna tabotokhi ba dödöda ba tafati, wa boto nitemada no boto sauri. Ba mboto sauri andrö so ndro. Simane ba mboto niha sauri andrö, so ndro sitobali böröta wa’auri niha. Andrö, ba wanemada boto Keriso bakha ba wamaedo roti andrö sasese tatötöi komuni, no so ndro sauri ba wamaedo agu andrö.

Simendrua, moguna göi manofu ita, heza ta’ila wahasambua roti ba agu andrö? Ba da’e moguna sibai tanehegö ba ginötö wangandrö sebua (Doa Syukur Agung) ihalö ösa Amada Pastor roti andrö ba ibe’e bakha ba piala agu andrö. Ha awai ya’I, lö tarongo wangandrö Namada Pastor. Fangandrö Namada Pastor ba ginötö da’ö iwa’ö: “Ya boto ba do Zo’aya ya’ita, Yesu Keriso, si no faruka andre, zame’e khöda fa’auri si lö aetu.” Moroi ba wangandrö andre sindruhunia no alua wa ha sambua roti ba agu andrö si no mufasömba’ö tobali boto ba do Zo’aya ya’ita Yesu Keriso.

Ba gafuriata, komuni nitemada ya’ia roti andrö, no te’osambua’ö ba ndro. Roti andrö nibagi Pastor andrö, no roti sauri, si so do. Da’e fefu famatida. Yesu zanguma’ö khö Toma: Ya’ahowu zifaduhu tödö hewa’ae lö i’ila hörö (Yohane 20:29). Hewa’ae lö tatema mboto agu andrö, ba hiza ba wanemada roti si no roti sauri andrö, no fao ba da’ö agu. Ya’inönö nasa wamati ba dödöda Eheha Lowalangi. Amen.

Nifa'ano: Kat. Ingatan Sihura; moroi ba zi ha'uga ngawua buku wamaha'ö Gereja Katolik.

29/03/2022

Ba ginõtõ si no numalõ, no tabagisi sambua Katekese sifao tuho “BUA SAKRAMEN FANASA NI’AMONI’Õ”. Ba ginõtõ andre ifuli zui ta’erõnusi zo’amakhaita ba Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ andrõ ya’ia “Lala Wamalua Fanasa Ni’amoni’õ andrõ”.

Famaedo Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ

Asese sibai so zanofu wanguma’õ: “Hezo manõ zatulõ lala wamalua fanasa ni’amoni’õ andrõ? Hadia lahõndrõ ba idanõ, ma laduwagõ idanõ moroi ba hõgõ, ma lafagule idanõ andrõ ba hõgõ, ma latefe manõ?” Ba wanofu simane da’e, asese sibai so zanguma’õ da’e zatulõ ba da’õ zifasala! Tatu manõ fefu da’õ mo’amakhaita ia bakha ba wamaha’õ zi sambusambua gereja. Lõ moguna mufadõni he za zatulõ ba heza zifasala. Ba hiza moguna gõi tagogohe famatida hewisa wamaha’õ Gereja Katolik mo’amakhaita ba lala wamalua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ andrõ.

Bakha ba mbuku Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famaha’õ Wamati Katolik Ba Li Niha, nomoro 256 tesura: “Tuho nifalua ba Sakramen (Fanasa Ni’amoni’õ) andre ya’ia da’õ molõmõ niha bakha ba nidanõ ma zui mangelegõ idanõ moroi yawa ba hõgõ sifao fanguma’õ ba Dõi Nama ba Ono ba Eheha Ni’amoni’õ.”

Ba zi no tesura andrõ yawa, tola ta’ila wa so dombua lala wamalua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ andrõ ya’ia da’õ: Lalõmõ bakha ba nidanõ ba lafangelegõ idanõ moroi yawa ba hõgõ.

1. Lalõmõ bakha ba idanõ.

Folõmõ niha bakha ba idanõ andrõ ba no lala wamalua Wanasa Ni’amoni’õ si so bakha ba mbuku daroma li, nifalua Yohane sama’ele’õ andrõ. Ba zi õfa ngawua Injil andrõ tesura wa Yohane andrõ ibe’e wanasa sifao idanõ ba nidanõ Yoridano. Lala wamalua fanasa andre irugi iada’e, so manõ nasa zolo’õ lala wamalua da’e. Gereja Katolik irugi iada’a lõ mamalõ nasa mufalua gõi wanasa ni’amoni’õ simane nifalua Yohane andre.

2. Lafangele idanõ moroi yawa ba hõgõ.

Faudu molo’õ lala wamalua fanasa ni’amoni’õ si no mufaehagõ yawa, lõ dozi ero gereja tesõndra nidanõ sebua (sungai) sitola mu’oguna’õ tobali naha wamalua Fanasa Ni’amoni’õ. Ba zimanõ da’õ, ira Amada Uskup ma ira Sama’anõ Famaha’õ Gereja (Teolog) la’alui lala ena’õ tola lafalua wanasa hewa’ae tenga nihõndrõ ba idanõ.

Ba wangerangera ndra Uskup ba Sama’anõ Famaha’õ Gereja (Teolog), lasõndra sambua zinangea õsi lohelohe wamati ya’ia wa fanasa andrõ “idanõ sangele”. Andrõ wa tola teombakha’õ bakha ba mbuku wamaha’õ andrõ wangelegõ idanõ moroi ba hõgõ.

Ba zi dombua lala wamalua Fanasa Ni’amoni’õ andre, sambua nõsi si tobali tuho ya’ia wa fanasa andrõ wa moguna mangele idanõ andrõ ba isasai na so zita’unõ andrõ. Ba wohõndrõgõ niha ba idanõ andrõ asasa zita’unõ andrõ ba simanõ gõi idanõ sangele andrõ. Da’e zi no tobali famaha’õ wamatida meno tatema wanasa ni’amoni’õ andrõ. Amen.

Nifa’anõ Kat. Ingatan Sihura, S.Ag.

Umbu:

Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famahaõ Wamati Katolik Ba Li Niha Keuskupan Sibolga; Gununungsitoli, 2013.

Katekismus Gereja Katolik Ende: Arnoldus, 1998

Petrus Danan Widharsana & R.D. Victorius Rudy Hartono, Pengajaran Iman Katolik Yogyakarta: Kanisius, 2017

Fefu niha si no tefabõbõ bakha ba ndrotondroto Gereja Katolik, no latema nifotõi Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ. Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ no bawandruhõ sifõfõna mutõrõ ba wa’atobali ndrotondroto Gereja Katolik. Bakha ba sakramen andre, fefu niha samati tesou ba tefabõbõ tobali ndrotondroto Keriso bakha ba Gereja Katolik.

Famaedo Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ
Me no tobali ndrotondroto Gereja Katolik, tola manõ tesofu; hadia manõ zitobali bua  me no mutema Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ? Fanema li ba wanofu andre tola tesõndra ia bakha ba Mbuku “Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famahaõ Wamati Katolik Ba Li Niha”, ba nomoro 263. Ba da’õ tesura:

Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ manayaigõ horõ ondrõita, fefu horõ zi samosa niha, ba fefu huku bõrõ horõ. Da’e zamaogõ niha si no manema Fanasa Ni’amoni’õ bakha ba wa’auri Fa’alowalangi si samosatõlu si fao fama’ema kharasi sangamoni’õ, kharasi sangatulõ’õ, sangosambua’õ si samosa niha ba khõ Keriso ba ba GerejaNia. Tefaogõ zi samõsamõsa niha bakha ba wa’aere Keriso ba itema danedane wahasambua ba niha Keriso ma’afefu. Itema wangosia’agõ Fa’alowalangi ba ngawalõ mbuala Geheha Ni’amoni’õ. Samosa si no manema Fanasa Ni’amoni’õ tobali tana khõ Keriso si lõ tebulõbulõ. Tefotandra ia faoma tandra Keriso si tebai taya.

Moroi ba wamaha’õ andrõ moroi yawa, tola tahalõ 3 faosatõ zitobali bua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ. Sitõlu faosatõ bua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ andrõ ba ya’ia da’õ:

  1. Te’efa’õ zi samõsa niha moroi ba horõ ondrõita;
  2. Tesou tobali Ono Lowalangi; ba
  3. Tefabõbõ tobali ndrotondroto Gereja.

Da’e mbua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ andrõ si no tatema. Ba zimanõ ero zamõsana niha Katolik tetõtõna ena’õ lõ mamalõ murorogõ mbua Sakramen Fanasa Ni’amoni’õ si no mutema andrõ tobali lohelohe wamati irugi mangawuli ba nomo nama na furi. Amen.

Nifa'anõ Kat. Ingatan Sihura, S.Ag.

Umbu:

Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famahaõ Wamati Katolik Ba Li Niha Keuskupan Sibolga; Gununungsitoli, 2013.

Katekismus Gereja Katolik Ende: Arnoldus, 1998

Petrus Danan Widharsana & R.D. Victorius Rudy Hartono, Pengajaran Iman Katolik Yogyakarta: Kanisius, 2017

27/03/2022

Nifa’anö: Kat. Ingatan Sihura

Bakha ba Gereja Katolik Ni’amoni’ö, asese sibai tarongo nifotöi sakramen. Me asese sibai tarongo ia, moguna göi manofu ita: “Hadia geluaha ma hadia nifotöi sakramen andrö? Lö sökhi na ha ta’ila tatötöi ba hiza lö ta’ila hadia geluahania.

Siföföna sibai moguna tabotokhi ba dödöda wa, fehede sakramen andre no ngawua wehede moroi ba li Indonesia. Irugi iada’a, lö na sa tasöndra wamo’eluaha ya’ia ba li khöda, li Nono Niha. Tenga börö wa lö mufo’eluaha ba hiza, lö manö sifaudu. Andrö wa bakha ba Gereja Katolik Keuskupan Sibolga töratöra ba khöda ba Danö Niha, la’oguna’ö manö ngawua wehede Indonesia andrö ba wa maduhu’ö ya’ia.

Ngawua wehede sakramen andrö, si föföna sibai tehalö ia moroi ba ngawua wehede ba li Latin “Sacramentum”. Sakramentum andre mo’amakhaita ia ba ngawalö ni’amoni’ö ba so amakhaita ba khö Lowalangi. Ngawua wehede sakramen andre tefobörö ia moroi ba wamoleluaha buku daroma li si’oroi ba li Yunani numalö ba li Latin. Ngawua wehede andre tefagölösi ia moroi ba li Yunani “mysterion” ya’ia zo’amakhaita ba worasoi zi samösa niha so’amakhaita ba wa’alowalangi.

Moroi ba wamo’eluaha da’e moroi yaŵa, sakramen ba gafuriatania tobali sambua lala wangamoni’ö ba ba fangehao. Moroi ba wangamoni’ö ba fangehao andre, sindruhu larasoi ira satua Gereja wa fangamoni’ö ba fangehao andre no ibörögö Lowalangi samösa ba wamatenge Ono-Nia ba wangöhöli niha gulidanö moroi ba huku horö fa’amate. Moroi ba worasoi andre dania lahonogöigö wa sakramen andrö no sambua tandra ba sambua ndrela nihonogöigö Keriso same’e howu-huwu ba niha sanema ya’ia.

Ba gafuriatania, hewa’ae sakramen andre lö tola tasöndra geluahania ba li Nono Niha lö mamalö aboto sa’atö ba dödöda geluahania. Hewa’ae simanö eluaha sakramen nibotokhi ba dödöda moroi yaŵa andre tobali göi fanoloda ba wamo’eluaha sakramen andre i’oroi wamobörönia.

 

Umbu nibaso:

C. Groenen, Sakramentologi Ciri Sakramental Karya Penyelamatan Allah Sejarah, Wujud, Struktur Yogyakarta: Kanisius 1990

E. Martasudjita, Sakramen-Sakramen Gereja Tinjauan Teologis, Liturgis, dan Pastoral Yogyakarta: Kanisius, 2003

Nico Syukur Dister, Teologi Sistematika 2 Ekonomi Keselamatan Yogyakarta: Kanisius, 2004

 

16/03/2022

Asese sibai so zanofunofu: “Hana wa ifuli lafara’utanga ngambatö si no ara mangowalu?” Fanofu andre la’anofu li, tenga wa lö börö. Börö wanofu andre ya’ia me asese sibai na so kunjungan Pastor ba stasi, so manö ngambatö sifuli lafara’utanga föna Gere (Pastor) bakha ba gotalua wangowasaini Ekaristi. Ba wanofu andre ha’awai zasese sibai labe’e wanema li ya’ia: “konvalidasi wangowalu”.

 
 
Na tafaigi moroi ba wamo’eluaha ngawua li, konvalidasi tefa’anö moroi ba zi dombua ngawua li: “kon” eluahania “mangawuli” ba “validasi” eluahania “mengohonogöi”. Ba zi dombua ngawua li andre, konvalidasi tefo’eluaha ia tobali “mangohonogöi mangawuli” (mengesahkan kembali). Moroi ba wamo’eluaha ngawua li andre, edöna ifaehagö wa konvalidasi andrö no sambua ndrela wangohonogöigö mangawuli fangowalu bakha ba Gereja Katolik. Bakha ba liturgi Gereja Katolik, fangohonogöigö mangawuli fangowalu andre asese sibai latötöi ia: “Famohouni mangawuli fawu’usa li ba wangowalu”.

Hewa’ae simanö, so nasa tohutohu wanofu so’amakhaita ba da’e wanguma’ö: “hana wa moguna lahonogöigö mangawuli? Hadia lö atulö wangowalura andrö? Hadia konvalidasi andrö famahowu’ö fangowalu simendrua?”

Konvalidasi wangowalu, tenga famahowu’ö fangowalu si mendrua. Ba hiza konvalidasi andre no sambua famohouni. Famohouni fangowalu andre moguna börö me fangowalu nifalua meluo no andrö ba tenga sifaudu molo’ö famaha’ö Gereja Katolik. Fangowalu sifaudu molo’ö famaha’ö Gereja Katolik andrö ya’ia wangowalu safönu molo’ö sitölu faosatö andrö ya’ia: 1). Ono alawe ba ono matua sangowalu; 2) fawu’usa li bagotalua zidarua; ba 3) Lala wamalua famara’utanga.

 

Nifa’ano: kat. Ingatan Sihura, S.Ag.

Umbu:

Biro Liturgi Keuskupan Sibolga Ngawalö Upacara ba Stasi Gunungsitoli: Keuskupan Sibolga, 2016

Budi Silvester Susianto Kamus Kitab Hukum Kanonik Yogyakarta: Kanisius, 2014

Budi Silvester Susianto Kamus Populer Kitab Hukum Kanonik (Untuk Kaum Awam) Yogyakarta: Kanisius, 2021

Go Piet Hukum Perkawinan Gereja Katolik Malang: Dioma, 2003

Groenen C. Perkawinan Sakramental Yogyakarta: Kanisius, 1993

Kriswanta  Gregorius Konvalidasi Perkawinan Yogyakarta: Kanisius, 2019

 

07/03/2022


 

Ba lala wa’auri si’ero ma’ökhö, asese sibai terongo ma lawa’ö’wa’ö nifotöi horö. Hewa’ae simanö, hadia no la’ila hadia geluaha horö andrö ba hendrege irugi nifotöi horö andrö?

Bakha ba zura Zinunö Dawido tesura: “khöU no mosala ndra’odo, ha sambalö khöU manö ulau zi lö omasi’Ö…” (Sura Zinunö 51:6). Moroi ba wombaso andre sindruhu tola ibörögö oroma hadia nifotöi horö andrö. Horö andrö ya’ia “wamalua si lö omasi Lowalangi”. Si lö omasi Lowalangi andrö ba alio sibai tefakhai ia ba goroisa Lowalangi andrö si fulu nifa’emaNia ba Ndraono Gizara’eli ni’ohe Moze (Sura Moze-2 20:2-7; Sura Moze-5 5:6-21).

Moroi ba wamotokhi andre, alio tebotokhi ba dödö wa dozi sanawö oroisa andrö ba no ifalua horö. Ba zitambai da’ö, tola manö i’o’ö niha sisamösamösa fefu goroisa andrö. Ba zimanö tola tumbu wanofu: hadia si lö manawö oroisa andrö lö tesöndra khönia horö?

Bakha ba mbuku Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famaha’ö Wamati Katolik ba Li Niha, tedunödunö wamaha’ö so’amakhaita ba geluaha horö andrö. Ba mbuku andrö tesura:

Horö ba ya’ia da’ö “fehede, amuata, ma ohitö dödö si lö faudu ba Goroisa Lowalangi” (St. Agustinus). Horö andrö no fangositengagö Lowalangi ba fangosiwawöi fa’omasiNia. Horö zamesokho fa’awösa ba niha. Bakha ba wamakaoNia si no itaögö Keriso te’oroma’ö wa tenga fayafaya horö andrö ba wa no I’alani fao fa’ahakhö dödöNia (KKGK no. 392).

Moroi ba wamaha’ö andre oroma wa tenga ha moroi ba wanawö oroisa andrö tola tesöndra horö. Ba hiza, fehede, amuata, ma ohitö dödö si lö faudu ba Goroisa Lowalangi, no göi tobali sambua horö. Moroi ba wehede, ba gamuata ma ba gohitö dödö niha, tola manö alua wangositengagö Lowalangi ba mendrua manö ba wangosiwawöi fa’omasiNia. Fangositengagö ba fangosiwawöi andre zombali’ö niha sisamösamösa ifalua horö.

Moroi ba zi hauga faosatö andre moroi yawa, ba wa’adogo tola tamane: “horö andrö ya’ia nifalua (=he ni’era’era, he fehede, ba he amuata) solawa Lowalangi. Ba zimanö dania börö horö andrö tola ifesokho gamakhaita niha khö Lowalangi, khö nawönia niha, khö danö si so ya’ia, ba ba khönia samosa göi. Fesokho gamakhaita andre tola manö alua wa’aetu gamakhaita, irege niha si samosa tola aekhu ba wa’aetu wanötöna.

 

Umbu:

Katekismus Gereja Katolik Ende: Arnoldus, 1995

Kompendium Katekismus Gereja Katolik Famaha’ö Wamati Katolik Ba Li Niha Sibolga: Keuskupan Sibolga-STP Dian Mandala Gunungsitoli, 2013

Mgr. Ignatius Kardinal Suharyo, The Catholic Way Kekatolikan dan Keindonesiaan Kita Yogyakarta: Kanisius, 2009

23/08/2021

 SAKRAMEN

 

Ilustrasi Sakramen [Dok. Pribadi]
A.      ELUAHA SAKRAMEN

Fehede “Sakramen“ tehalõ moroi ba li Latin, “Sacramentum“, eluahania fefu ngawalõ zo’amakhaita ba ni’amoni’õ ma fa’a Lowalangi. Bõrõ da’õ, sakramen tola mufo’eluaha ia tandra ba fakake wangorifi”. Bakha ba Sakramen, te’oroma’õ wangorifi  Lowalangi ba niha gulidanõ, tola irasoi we’aso Lowalangi awõ halõwõ halõwõ wangorifi-Nia.